Een sterrenkaart van je geboortedatum is een poster van de hemel zoals die er werkelijk uitzag: welke sterren stonden waar, op dat ene moment, boven die ene plek. Niet een sfeerbeeld met willekeurige stipjes, maar rekenwerk uit de sterrencatalogus. In dit artikel loop ik met je langs alles wat je nodig hebt.
Wat je nodig hebt: drie gegevens
Meer is het niet. Een sterrenkaart komt tot stand uit een datum, een tijdstip en een plaats.
- De datum. Die bepaalt waar de aarde in haar baan stond en welk deel van de hemel je die avond kon zien.
- Het tijdstip. De hemel draait vijftien graden per uur. Twee uur verschil is al een merkbaar andere kaart.
- De plaats. Die bepaalt welk deel van de hemelbol boven de horizon stond. Vanuit Zwolle zie je iets anders dan vanuit Jakarta.
Weet je het tijdstip niet precies? Dan is dat geen ramp. Voor een geboortekaart staat de tijd meestal op de geboorteakte. Voor een trouwdag of een eerste ontmoeting mag je gerust schatten: kies het uur dat in je herinnering het dichtst bij het moment ligt.
Stap voor stap
1. Vul plaats, datum en tijd in
Typ de plaatsnaam en kies hem uit de lijst. De breedte- en lengtegraad worden dan automatisch ingevuld, net als de tijdzone — inclusief zomertijd van dat jaar. Dat laatste wordt vaak vergeten en scheelt een heel uur.
2. Kies een printstijl
De stijl bepaalt de kleuren en de sfeer. Klassiek geeft diep nachtblauw met warme sterren en past bij vrijwel elk interieur. Astronoom zet er een gradennet bij en oogt technischer. Aquarel en Waterverf zijn zachter en werken mooi in een lichte kamer.
3. Kies een vorm
Rond is de klassieke keuze: de rand van de cirkel valt dan precies samen met de horizon, en je ziet exact de halve hemelbol. Een hart doet het bij een cadeau altijd goed. Voor een kinderkamer zijn er ook een ster en een beer.
4. Zet de teksten erbij
Een titel, een regel eronder, de plaatsnaam en de datum. Houd het kort: één zin die iets betekent, doet meer dan drie zinnen die het uitleggen. “de avond dat alles begon” zegt genoeg.
5. Kies je formaat en download
Kies het formaat waarop je gaat afdrukken en zet de resolutie op 300 dpi. Download als PDF wanneer je naar een drukkerij gaat: de pagina heeft dan precies de maat van je poster en er hoeft niets geschaald te worden.
De instellingen die het meeste verschil maken
| Instelling | Waarom het ertoe doet |
|---|---|
| Tijdzone | Een uur ernaast draait de hele hemel vijftien graden |
| Resolutie | Onder de 300 dpi zie je op groot formaat de stippen |
| Papier | Mat papier houdt het zwart diep; glans weerkaatst het kamerlicht |
| Sterrenbeeldlijnen | Aan: herkenbaar. Uit: rustiger en abstracter |
Hoe weet je of de kaart klopt?
Dat kun je nakijken. Neem een heldere avond, maak een kaart van dat moment en die plek, en houd de poster boven je hoofd met het noorden voor je. De Grote Beer, Orion, Cassiopeia — ze staan waar ze horen. Dat is het verschil tussen een decoratieve sterrenhemel en een kaart die werkelijk ergens over gaat.
Meer weten over waarom oost op zo'n kaart links ligt? Dat leg ik uit in dit verhaal over de kant van de hemel.
Veelgemaakte fouten
De tijdzone vergeten
Dit is met afstand de meest voorkomende. Vul je een geboorte in Suriname in maar staat de tijdzone nog op Nederland, dan zit je er vier uur naast en draait de hemel zestig graden. Kies daarom altijd de plaats uit de lijst; de tijdzone wordt dan automatisch goed gezet, inclusief de zomertijd die in dat jaar gold.
Te veel tekst
Een sterrenkaart wordt mooier naarmate er minder op staat. Een titel, één regel, een plaats en een datum: dat is genoeg. Wie er een heel gedicht bij zet, kijkt na een maand alleen nog naar de woorden.
Te klein afdrukken
Op A4 verdwijnen de zwakke sterren in het papier. Wil je dat de Melkweg en de fijne sterrenbeeldlijnen te zien zijn, ga dan minimaal naar 30 × 40 centimeter — en liever naar 50 × 70.
Wat er precies wordt uitgerekend
Achter de schermen gebeurt het volgende. Uit je datum en tijd volgt de juliaanse dag, een doorlopende telling die sterrenkundigen gebruiken. Daaruit komt de sterrentijd voor jouw lengtegraad: de hoek waarover de aarde op dat moment is gedraaid. Elke ster uit de catalogus heeft een vaste positie aan de hemelbol, en met je breedtegraad wordt die omgerekend naar een hoogte boven de horizon en een richting.
Wat overblijft is een halve bol die op een plat vlak moet. Dat gebeurt met een stereografische projectie — dezelfde die op oude hemelglobes en astrolabia werd gebruikt, en die cirkels cirkels laat blijven.
De sterren zelf komen uit de Hipparcos- en Yale-catalogus: 5.044 stuks tot magnitude 6, wat precies overeenkomt met wat je met het blote oog kunt zien op een donkere plek. Daarbij komen 89 sterrenbeelden, de Melkweg in vijf helderheden, en de planeten en de maan op hun werkelijke plaats.
Wat je met het bestand mag doen
Alles. Afdrukken voor jezelf, weggeven, of verkopen als je dat wilt. Er zit geen watermerk op en er is geen account nodig. De enige voorwaarde geldt voor de stadskaart: daar hoort een bronvermelding van OpenStreetMap bij, en die moet zichtbaar blijven.
Zelf een kaart maken?
De sterrenkaart, de stadskaart en de routekaart zijn kosteloos te gebruiken. Wat je maakt is van jou — afdrukken, weggeven of verkopen mag allemaal.
Naar de sterrenkaart